आमची कोंकणी – आमच्या घराची भाशा

एक भाशा, एक घर आनी आमच्या माणसांची एक आठवण

कोंकणी म्हळ्यार आमका फकत एक भाशा न्हय. ती आमच्या घरांतली भाशा आसा. आई-बाबांच्या बोलण्यात, आजी-आजोबांच्या गोष्टींत, नातेवाईकांच्या गप्पांत आनी घरांतल्या रोजच्या व्यवहारांत आमची कोंकणी जिवंत आसा.

मंगळूर, उडुपी, कासरगोड, कण्णूर, कोच्ची आनी केरळाच्या दुसऱ्या भागांनी रावपी आमच्या GSB समाजाची जीवनपद्धत वेगवेगळी आसली तरी घरची भाशा आमका एकमेकां कडेन जोडून दवरता. जागो बदललो, कामधंदो बदललो, पण घरांतली कोंकणी मनांत दवरली.

ल्हान आसताना घरी मोठी माणसं कोंकणीत उलयत आसात. आईकडेन कायतरी विचारप, बाबांकडेन बोलप, आजी-आजोबांकडेन गप्पा मारप—ह्या सगळ्यांतून कोंकणी आपोआप शिकली. त्या वेळार आमी भाशा शिकत आसा हें आमका कळना. घरांत आयकूंक मेळटा तीच आमची आपली भाशा जाली.

आमच्या GSB कुटुंबांत नात्यांक खूब महत्त्व आसा. लग्नकार्य आसूं, मुंजी आसूं, गणपती आसूं, नवरात्री आसूं वा कार्तिक पौर्णिमा—सगळे एकठांय येतात. दूर रावपी नातेवाईक परत घरी येतात. मोठी माणसं जुन्या आठवणी सांगतात. ल्हान मुलां त्या गोष्टी आयकतात. ह्या गप्पांच्या मध्यान भाशा एका पिळगेकडेन दुसऱ्या पिळगेक पोचता.

आमच्या जेवणांतूय आमची ओळख दिसता. दालिथोय, घशी, वालवाल, अंबट, बिब्ब्याची उपकारी, मोदक, साट्टां, गोडशे, सुरणोळी—ह्या पदार्थांची नांवां आयकली तरी घरची आठवण येता. सणाच्या दिसा सगळे एकठांय बसून जेवप, आईन प्रेमान वाढप, आजीन जुन्या पद्धतीन पदार्थ करप—ह्या आठवणी आमच्या मनांत खोलवर दवरल्या आसात.

केरळांत रावतना इथल्या संस्कृतीचोय आमच्या जीवनार परिणाम जालो. पुट्टू, अप्पम, इडली, डोसा, इडियप्पम, सद्या ह्या पदार्थांशी आमची ओळख जाली. आपली कोंकणी आनी केरळची संस्कृती ह्या दोनी गोष्टी आमच्या जीवनांत आपापल्या जाग्यार रावल्यात. एक दुसऱ्याक कमी करीत न्हय; उलट दोनी मिळून आमचें जीवन समृद्ध जालां.

देवळांक आमच्या कुटुंबांत खास जागो आसा. लक्ष्मी नरसिंह, वेंकट रमण, अनंतेश्वर ह्या देवस्थानां कडेन आमच्या GSB समाजाचो जुना संबंध आसा. देवदर्शनाक वचप, पूजा करप, प्रसाद घेवप, नातेवाईकांक भेटप—ह्या सगळ्यांत धर्माबरोबर कुटुंबाची नाळूय जोडली जाता.

आज काळ खूब बदलला. मुलां शिक्षणासाठी वेगवेगळ्या शहरांनी जाता. कामासाठी दुसऱ्या राज्यांनी वा देशांनी रावप लागतां. मोबायल, इंटरनेट आनी इंग्लीश भाशेचो वापर रोज वाढता. ह्या बदलां मुळे घरांत कोंकणी बोलप कमी जावपाची शक्यता आसा.

पण भाशा जिवंत दवरपाक मोठ्या कार्यक्रमांची गरज न्हय. घरांत दोन शब्द कोंकणीत बोलले तरी पुरे. आईन मुलाक कोंकणीत विचारलें, बाबान मुला कडेन कोंकणीत बोललें, आजीन नातवाक जुनी गोष्ट कोंकणीत सांगली—तर भाशेचो धागो तुटना.

आमच्या घरांतले जुने शब्द, म्हणी, गाणी, देवळांच्या आठवणी आनी पाककृती जतन करपाक जाय. आपल्या मुलांक “ही आमची घरची भाशा” ह्या भावनेन कोंकणी शिकयपाक जाय.

भाशा फकत पुस्तकांत जिवंत रावना. ती माणसांच्या बोलण्यात जिवंत रावता. ती घरांत जिवंत रावता. ती प्रेमान वापरली की पुढच्या पिळगेक पोचता.

आमची कोंकणी आमच्या पूर्वजांनी आमका दिल्लो वारसो आसा. ती आमच्या घराची ओळख आसा. आमच्या माणसांचें प्रेम आसा. आमच्या जेवणाची चव आसा. आमच्या देवळांची आठवण आसा.

म्हणून आमका आमची कोंकणी जपाची आसा. घरांत बोलपाची आसा. मुलांक शिकयपाची आसा. आनी पुढच्या पिळगेक प्रेमान द्यायची आसा.

आमच्या घरांत कोंकणी जिवंत आसली, जाल्यार आमची ओळखूय जिवंत उरतली.

V Rajesh Mohan Rao

Dharmadam, Thalassery.

kannur, Kerala

President Dharmadam Chandrakala Mohan Rao Cultural Forum,